Koolmonoxidemelders: verboden exemplaren in de verkoop

Koolmonoxide, de ‘sluipmoordenaar’ onder de gassen. Met meer onderzoek naar en aandacht voor koolmonoxide, wordt het dodelijke gas langzaamaan ontmaskerd. Door middel van koolmonoxidemelders kan een vergiftiging voorkomen worden, maar dan moet de melder wel werken. Niet-werkende, onveilige melders bevinden zich, ondanks terugroepacties, op de Nederlandse markt. Onder producenten en verkopers heerst er over de melders vooral onduidelijkheid en onwetendheid.

Merel Hoes (30) is zeven maanden in verwachting van haar tweede kindje als ze zich na het douchen niet goed voelt worden. Ze krijgt hoofdpijn en valt telkens flauw. Haar verloskundige vertrouwt het niet en stuurt haar naar het ziekenhuis. Eenmaal daar krijgt haar vriend dezelfde klachten. Het ziekenhuispersoneel vermoedt dat het probleem bij het huis vandaan komt en stuurt de brandweer eropaf. Die constateren dat het percentage koolmonoxide zo hoog is dat het voor het gezin van Merel dodelijk had kunnen zijn. ‘Tijdens die koolmonoxidevergiftiging besef je niet wat er aan de hand is. Je denkt er niet aan dat je tegen het einde van je leven aanloopt’, aldus Merel.

Onderzoek naar koolmonoxidemelders

Merel en haar gezin hadden vroegtijdig voor een te hoog percentage koolmonoxide gewaarschuwd kunnen worden als ze een koolmonoxidemelder in huis hadden opgehangen. Maar dan moet die melder wel werken en dat is lang niet altijd het geval. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) bracht in mei 2017 een onderzoek naar buiten waarin zij 29 koolmonoxidemelders hebben getest die op de Nederlandse markt verkrijgbaar waren. Tien van deze melders bleken een ernstig veiligheidsrisico met zich mee te brengen. De melders gingen niet af als er te veel koolmonoxide in de lucht aanwezig was of ze gaven geen storingssignaal als de sensor kapot was. De verkoop van deze onveilige melders werd door de NVWA verboden en producenten werden opgedragen hun producten terug te roepen. Toch blijken een aantal onveilige melders nog op de Nederlandse markt verkrijgbaar te zijn.

Koolmonoxide: giftig en gevaarlijk

Een koolmonoxidemelder, dat is in veel huishoudens überhaupt nog geen vanzelfsprekendheid. Onterecht, vindt Katja van Ederen, vakspecialist Brandveilig Leven bij Veiligheidsregio Groningen, want koolmonoxide (CO) is een ontzettend gevaarlijk gas. Het gas is geurloos, smaakloos en giftig en komt vrij bij onvolledige verbranding. Slecht onderhouden of slecht functionerende verbrandingstoestellen, zoals een open haard, geiser, CV-ketel of kachel, kunnen koolmonoxide uitstoten en zorgen voor koolmonoxidevergiftiging.

Koolmonoxidevergiftiging ontstaat doordat koolmonoxide zich hecht aan de hemoglobine in het bloed, het molecuul dat normaal zuurstof opneemt. Koolmonoxide verdringt de zuurstof uit het bloed, totdat er geen zuurstof meer over is. Dit leidt eerst tot bewusteloosheid en, uiteindelijk, tot het overlijden van het slachtoffer. Naar schatting van de Onderzoeksraad voor Veiligheid is koolmonoxide de oorzaak voor zo’n vijf tot tien doden en honderden gewonden per jaar.

Lastig te herkennen

De cijfers van de Onderzoeksraad voor Veiligheid zijn een schatting, want exacte cijfers over doden en gewonden zijn lastig te verkrijgen. De brandweer kan bij een vermoeden een meetverzoek uitvoeren, maar soms is het gas bij aankomst alweer verdwenen. Voor artsen geldt hetzelfde: een koolmonoxidevergiftiging is erg moeilijk te herkennen. René Stumpel, forensisch arts en directeur van GGD regio Gooi en Vechtstreek, geeft aan dat mensen dagen-, weken- of zelfs maandenlang klachten kunnen hebben, zonder dat dit herkend wordt. Veel mensen komen bij de dokter met de symptomen die lijken op een griepje: hoofdpijn, misselijkheid en vermoeidheid. ‘Dan zegt een huisarts: “We wachten het wel even af”’, meent Stumpel. ‘En dan is het vervolgens te laat’.

Ook na het overlijden wordt een koolmonoxidevergiftiging vaak niet herkend. ‘Wij forensisch artsen herkennen een koolmonoxidevergiftiging aan een typische rozige verkleuring van de huid, maar wij zien niet alle overledenen’, stelt Stumpel. Daarnaast wordt koolmonoxidevergiftiging niet apart geregistreerd, maar samen met andere gassen geschaard onder ‘overige gassen en dampen’. Volgens het CBS is het overgrote deel van de overledenen in deze categorie echter wel te wijten aan koolmonoxidevergiftiging. Exacte cijfers over overledenen en vergiftigingen zijn door slechte herkenning en registratie dus niet beschikbaar, maar de cijfers van het CBS komen zodoende het meest in de buurt.

Campagne ‘Stop CO-vergiftiging’

Om meer aandacht te vragen voor ‘de sluipmoordenaar’ die koolmonoxide heet, is Brandweer Nederland in samenwerking met de Nederlandse Brandwondenstichting vorig jaar februari de campagne ‘Stop CO-vergiftiging’ gestart. Volgens Van Ederen is het doel van de campagne niet alleen het verminderen van het aantal slachtoffers, maar in eerste instantie vooral het vergroten van het risicobewustzijn. ‘Dat mensen denken van: “Dat zal mij niet gebeuren. Ik weet bewust wat voor verbrandingsapparaten ik heb, ik zorg voor goed onderhoud en heb voor de zekerheid ook nog eens een melder”’, geeft ze aan. ‘Ik hoop dat we daarin een stijgende lijn gaan zien’.

Voorlichten over preventie

Het voornaamste doel van de campagne ‘Stop CO-vergiftiging’ is voorlichten. In de voorlichtingsfolders hanteert de campagne een driestap: ventileren, controleren en alarmeren. Door te ventileren kan de aanwezige koolmonoxide ontsnappen, door te controleren zorg je dat de aanwezige verbrandingsapparaten goed functioneren en het alarmeren gebeurt door middel van een koolmonoxidemelder. Met verboden melders op de markt kan een consument echter denken de driestap te volgen, terwijl het alsnog fout kan gaan. ‘Dat is super frustrerend’, stelt Van Ederen. ‘En dat bericht (de terugroepactie, red.) is natuurlijk al lang weer afgezakt, dus mensen kopen op een moment zo’n foute koolmonoxidemelder en denken: “Oh ik ben nu heel goed bezig”’.

Voorlichtingsfolders van Brandweer Nederland betreffende koolmonoxide

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

NVWA als toezichthouder

De NVWA heeft als taak om te controleren of bedrijven en instellingen zich aan wetten en voorschriften houden. ‘De NVWA is een toezichthouder met toezichtsbevoegdheden’, aldus Herman Bröring, hoogleraar Bestuursrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen. In artikel 18a van de Warenwet staat dat het verboden is om producten te verhandelen die bijzondere gevaren kunnen opleveren voor de veiligheid of gezondheid van de mens. Als de NVWA tijdens een onderzoek constateert dat er onveilige melders op de markt zijn dan heeft de NVWA dus de bevoegdheid om die melders door middel van een terugroepactie van de markt te halen. Volgens Bröring mag de NVWA vervolgens een bestuurlijke boete opleggen, als bedrijven zich niet aan die terugroepactie houden.

Koolmonoxidemelders bij webshops

Toch blijken verschillende webshops de door de NVWA verboden melders nog op voorraad te hebben, of zijn zij naar eigen zeggen in staat om de melders binnen afzienbare tijd weer op voorraad te hebben. Het gaat hier om de Smartwares RM336, Blaupunkt CO-S1 en ABUS COWM300, alledrie nog verkrijgbaar op de Nederlandse markt. Alle webshops die op de website aangaven deze melders nog te verkopen, zijn telefonisch of per mail benaderd en zeiden het product nog te kunnen leveren. Zo ook Mediamarkt, die de Smartwares RM336 op voorraad had en keurig (‘vandaag besteld, morgen in huis’) bezorgde. Vervolgens was het product gelijk uitverkocht. Het doet vermoeden dat de verkopers niets van de terugroepactie gehoord hebben. Is dit niet goed doorgevoerd door de producenten of is de terugroepactie gestagneerd bij tussenliggende leveranciers?

Producenten

Koolmonoxidemelder Smartwares RM336 van Mediamarkt

De NVWA wijst inderdaad naar de producenten als het gaat om de terugroepactie, de producenten zijn hier verantwoordelijk voor. Wel controleert de NVWA naar eigen zeggen of er nog koolmonoxidemelders worden aangeboden die niet aan de eisen voldoen. Ze laten schriftelijk weten dat ‘in al die gevallen die CO-melders van de websites verwijderd zijn’. In tegenstelling tot deze bewering, zijn de koolmonoxidemelders dus nog wel op de markt. Wellicht kunnen de producenten hierin meer duidelijkheid verschaffen.

Als eerste ABUS, de producent van de ABUS COWM300. Volgens de woordvoerder van het ABUS Security Center in Nederland zijn alle melders destijds teruggeroepen en komen de melders die nog wel op de markt zijn via een omweg uit Duitsland. Daarnaast zijn de melders na het onderzoek aangepast en is er een reactie naar de NVWA gegaan, waarop vervolgens niet is geantwoord. Door alle commotie rondom de koolmonoxidemelders van ABUS, heeft het ABUS Security Center besloten de verkoop te stoppen. ‘In Nederland verkopen wij geen enkele koolmonoxidemelder meer’, stelt de woordvoerder. ‘Voor die kleine marge gaan wij hier geen moeite meer doen’.

Smartwares, de producent van de Smartwares RM336, reageert verbaasd. Zij hebben destijds in overleg met de NVWA een terugroepactie op touw gezet, die naar zowel de consument als de retailers is gecommuniceerd. Wel geeft de woordvoerder aan dat het daarna aan de consument en retailer is. ‘Wij hebben ze (de retailers, red.) meerdere keren aangeschreven’, geeft de woordvoerder aan. ‘Wij kunnen niet beheersen wat ze daarna doen’. Over de manier waarop de melders toch nog verkregen worden, is Smartwares stellig. ‘De voorraad is vernietigd, er is geen voorraad meer’, zegt de woordvoerder. ‘Wij hebben geen enkel artikel meer uitgeleverd’.

De woordvoerder van Sissoo Technologies, de leverancier van Blaupunkt in de Benelux, zegt zeer tevreden te zijn over de aanpak van de NVWA en de uitleg die zij over de terugroepactie hebben gekregen. De leverancier geeft aan dat er niet zoveel koolmonoxidemelders van het type CO-S1 op de markt waren en dat het terugroepen van de melders dan ook eenvoudig was. ‘Al onze partners verkopen het product niet meer’, laat de leverancier weten. ‘Het enige lastige is dat er een aantal internetshops zijn die hun spullen via duistere wegen uit Duitsland halen, maar dat komt sowieso niet van ons’. Op de vraag of zij weten of de NVWA actie tegen deze internetshops heeft ondernomen, antwoordt de leverancier dat dit tot dusverre niet is gebeurd.

Verkopers

De producenten geven dus aan dat alle onveilige melders zijn teruggeroepen. Het probleem lijkt dus bij de verkopers te liggen. In eerste instantie bleek de melder van ABUS bij Centralpoint te bestellen te zijn. Bij navraag blijkt de melder toch niet te worden verkocht. De melder blijkt überhaupt nooit bij hen verkocht te zijn. De medewerker gaat er direct voor zorgen dat het product van de website verwijderd wordt. Hetzelfde geldt voor de website van megekko.nl, ook daar bleek het product onterecht op de website te staan. De melding werd zeer op prijs gesteld. Een medewerker van de website gsm-secure.nl laat weten dat de melder inderdaad uit de handel is gehaald, maar dat ze hem nu weer verkopen, omdat ABUS de melder heeft aangepast. Dit is opmerkelijk aangezien het ABUS Security Centre, zoals eerder vermeld, laat weten in Nederland überhaupt geen koolmonoxidemelders meer te verkopen. De medewerker van gsm-secure.nl reageert verbaasd. ‘Dat vind ik heel vreemd, want wij hebben laatst nog bij het ABUS Security Center besteld’.

De koolmonoxidemelder van Smartwares is volgens Europart.nl onterecht op voorraad gekomen. De website laat schriftelijk weten dat er actie is ondernomen en dat de ene melder die verkocht is, is gelokaliseerd. ‘We zijn in overleg met de leverancier wat te doen met het product’, laat het bedrijf weten. Mediamarkt reageert verbaasd op het feit dat de Smartwares RM336 gewoon in huis gehaald kon worden. ‘Het is een interne communicatiefout geweest’, zegt een medewerker. ‘Naar aanleiding van de melding hebben we het product van de website gehaald en we zijn nog verder aan het uitzoeken waar het fout heeft kunnen gaan’.

Epine.nl, de website die de Blaupunkt CO-S1 verkoopt, blijkt de melder toch ook niet meer te verkopen. Na confrontatie met het eerdere telefoongesprek, toen de melder nog wel besteld kon worden, laat de medewerker weten dat ze daar niks van weet. ‘We verkopen ze niet meer en de mensen die erover gaan zijn op wintersport’. Een medewerker van Blaupunktalarm.nl laat weten aan de terugroepactie te hebben meegewerkt en dat al hun klanten zijn voorzien van nieuwe producten. ‘Veiligheid gaat boven alles’, laat de medewerker meermaals weten. Het feit dat er op de website nog wordt gesproken over de Blaupunkt CO-S1 blijkt een aanpassingsfoutje te zijn. De leverancier van Blaupunkt laat weten dat het op de website om de Blaupunkt CO-S2 moet gaan, de verbeterde versie van de CO-S1.

Onduidelijkheid, onwetendheid en onoplettendheid

Wie er aan te wijzen is voor de verboden melders op de markt, blijft onduidelijk. De NVWA verwijt de producenten, de producenten wijzen naar de verkopers en leveranciers. Vervolgens blijken verschillende verkopers niet volledig op de hoogte te zijn van de terugroepactie dan wel hun eigen aanbod. Het feit is dat, in tegenstelling tot de bewering van de NVWA, niet alle onveilige melders van de webshops verwijderd waren. De NVWA had haar controletaak grondiger door kunnen voeren. Maar ook de andere betrokkenen, zowel producenten, verkopers en leveranciers zijn te laks geweest met betrekking tot de terugroepactie. De meeste foutieve melders zijn inmiddels van de webshops verwijderd, dus de kans dat de consument een werkende melder in huis haalt, is toegenomen. De tip van Merel luidt dan ook: ‘Investeer die paar tientjes, het redt gewoon je leven’.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *