Het geheim van de Kinderboekhandel

Gruffaloworkshop in De Toverlantaarn

In de etalage van kinderboekhandel De Toverlantaarn in Leeuwarden vlogen vlinders. Echte. De medewerkers hadden een pakket besteld bij de vlinderstichting. Ze kregen rupsen en aanwijzingen die ze nauwkeurig opvolgden.

Elke dag voerden ze de rupsen kool en ruimden ze de poepjes op. En elke dag stonden er kinderen voor het raam om te zien hoe groot de rupsen waren, en later of ze al uit hun kokon waren gekropen. Net zo lang tot er vijf koolwitjes tussen de boeken in de etalage fladderden.

Het is een van de vele manieren waarop de medewerkers van De Toverlantaarn de magie van boeken proberen over te brengen. Erna de Vries, medewerker van de Toverlantaarn, moet lachen als ze terugdenkt aan de vlinders. “We hebben ze wel vrijgelaten, natuurlijk.”

De afgelopen jaren zijn er aardig wat kinderboekhandels gesloten, zoals De Boekenwurm in Maastricht, Speelboek in Amersfoort en Peter Pan in Den Haag. Maar er zijn ook nieuwe winkels bijgekomen en veel oude winkels zijn overgenomen door een nieuwe eigenaar, zoals De Kinderboekwinkel in Amsterdam.

Om hoeveel winkels het precies gaat is lastig te zeggen omdat de Kamer van Koophandel geen onderscheid maakt tussen winkels die onder andere kinderboeken verkopen en ‘echte’ kinderboekhandels. Maar wat wel zeker is: er zijn nog genoeg kinderboekhandels waar het goed mee gaat, De Kleine Kapitein in Rotterdam en De Toverlantaarn in Leeuwarden bijvoorbeeld.

Daarnaast gaat het goed met de verkoop van kinderboeken. Volgens KVB Boekwerk, dat onderzoek doet naar de boekensector, is de verkoop van volwassenenfictie sinds 2014 met 7 procent gedaald, terwijl er 14 procent meer kinderboeken worden verkocht.

Wat doen de kinderboekhandels waar het goed mee gaat anders? Kinderboekhandelaren van De Kleine Kapitein in Rotterdam, De Toverlantaarn in Leeuwarden en De Kinderboekwinkel in Amsterdam vertellen wat hun geheim is.

Een Meet&Greet met de Gruffalo

Dat het goed gaat, betekent niet dat het vanzelf goed gaat. Daniël Albering, eigenaar van De Kleine Kapitein zegt dat hij wel tachtig uur per week bezig is met de winkel. Erna de Vries, medewerker van De Toverlantaarn wel honderd uur. De Vries: “Je staat er mee op, en je gaat er mee naar bed.”

Een groot deel van de tijd staan ze in de winkel, of zijn ze kwijt aan administratie. De tijd die overblijft gebruiken ze om te bedenken wat ze allemaal kunnen doen om hun winkel nog zichtbaarder en aantrekkelijker te maken. In het geval van De Toverlantaarn zijn dat vooral veel activiteiten: ouderavonden en lerarenavonden, nieuwsbrieven, persberichten, moeder-dochtermiddagen en vader-zoonmiddagen… En dit jaar proberen ze ook elke maand iets extra’s te organiseren, omdat ze in september 10 jaar bestaan.

Een voorbeeld van zo’n activiteit is een workshop rond het prentenboek van De Gruffalo. Erna de Vries leest met veel pathos het boek voor en daarna kunnen de kinderen placemats kleuren. Het leukste onderdeel van de workshop is de meet&greet met de Gruffalo. De Vries heeft haar zoon in een levensgroot pak gestoken en alle kinderen mogen met hem op de foto.

Volgens De Vries moet je buiten je kaders denken als je in een fysieke winkel werkt. “De tijd dat je tijdens de openingstijden gaat zitten wachten op wat er binnenkomt is voorbij. Je moet echt naar buiten treden en zeggen: mensen, hier zijn we!”

Activiteiten organiseren werkt niet voor iedereen. De Kinderboekwinkel (Kirsten König, boekverkoper: “Als je zegt: welke kinderboekhandel, dan zeg ik: De Kinderboekwinkel”) heeft in het verleden geprobeerd om klassen naar de winkel te halen of kinderboekauteurs uit te nodigen, maar er kwamen te weinig mensen op af. Wel worden er veel boekpresentaties georganiseerd, omdat er zo veel uitgeverijen in Amsterdam zitten.

En Daniël Albering van De Kleine Kapitein is een beetje allergisch voor activiteiten. “Ik ben ook wel snel teleurgesteld. Als er 25 kinderen komen, vind ik dat het eigenlijk niet waard.” Hij vraagt zich daarnaast af of het echt meer winst oplevert.

In De Toverlantaarn denken ze van wel. Aan het einde van de workshop plastificeren de medewerkers de placemats. De kinderen rennen hyperactief door de winkel terwijl hun ouders nog even snuffelen. Veel van hen kopen een boek of een knuffel.

Brood en Spelen

Voor de boekhandels die niet zo van activiteiten houden, zijn er andere mogelijkheden om te vernieuwen. Bijvoorbeeld door meer dan alleen boeken aan te bieden.

De Kleine Kapitein is, anders dan de naam doet vermoeden, erg groot. Met 350 m² is het zelfs de grootste kinderboekhandel van Nederland. Al die ruimte betekent dat er meer plek is voor bijvoorbeeld speelgoed. Verder zijn er hoekjes waar je alvast een hoofdstuk uit je nieuwe aanwinst kan lezen, en een koffiehoek met de naam “Brood en Spelen” vanwege de speelgoedtrein die er staat. Een winkel om in te dralen, zonder dat je je hoeft te vervelen.

Daarmee past de winkel in de trend die KVB Boekwerk vaststelde in het rapport over de maatschappelijke impact van boekhandels. Volgens het rapport zijn boekenwinkels aan het veranderen. Mensen komen lang niet meer alleen om boeken te kopen. Voor sommige mensen is het een ontmoetingsplek, en dan is het leuk als je ook een kop koffie kan drinken. Voor andere mensen willen even tot rust komen, even struinen, oppakken, bladeren, ruiken.

In De Toverlantaarn herkennen ze dit ook. Erna de Vries: “Sommige mensen komen gewoon kijken, en dat mag van ons ook. Ze willen even weg uit de hectiek van de wereld. ‘Ik kom niks kopen,’ zeggen ze dan, ‘ik wil gewoon even hier zijn.’”

De Kinderboekwinkel in Amsterdam is van alle drie de winkels het meest traditioneel: er worden bijna alleen boeken verkocht. Maar dat model werkt niet meer. De afgelopen jaren liep de verkoop terug, en op 1 april is de winkel overgenomen door een nieuwe eigenaar, Marlie Marsman. Ze is van plan om meer een buurtwinkel van De Kinderboekwinkel te maken. Dat betekent onder andere: een koffiehoek en een plek voor kinderen om te spelen.

Dat wordt krap, want de winkel is klein. Maar Marsman denkt dat het wel gaat lukken. Bovendien is er behoefte aan: “Ik woon hier achter, met drie kinderen en ik kwam hier al vrij vaak,” zegt Marsman. “Er is maar weinig voor in de buurt waar je met kinderen rustig kan rondkijken.”

Volgens Albering is het goed dat kinderboekhandelaren zoals Marsman nadenken over manieren om met de tijd mee te kunnen gaan. “Ik weet ook niet precies hoe, maar ik denk wel: er moet iets gebeuren. Een koffiehoek is ook alweer bijna oudbollig. Ik weet nog niet wat, maar het moet eigenlijk alweer meer zijn.”

rinken of in een hoekje alvast het eerste hoofdstuk van je nieuwe aanwinst kan lezen. Het klinkt allemaal vrij logisch. Eigenlijk betekent het vooral dat je als winkel steeds net even iets meer moet doen.

De juiste boom in het bos

Een moderne kinderboekwinkel is dus lang niet meer een ruimte vol boekenkasten. Het is een plek met een ‘culturele functie’, zoals het rapport van KVB Boekwerk het noemt: je kan er lekker tot rust komen en koffie drinken en je kind rent zodra je binnenkomt meteen naar de speelhoek. Je vraagt je bijna af waarom die boeken er nog staan.

Toch komen de meeste mensen nog steeds naar de winkel om kinderboeken te kopen. En dat komt voornamelijk door de manier waarop kinderboekhandelaren boeken verkopen.

Boeken kopen kan op verschillende manieren. Sommige mensen willen anoniem door een zaak struinen, anderen willen snel een boek online bestellen. De meeste mensen die naar kinderboekwinkels komen willen graag geholpen worden. Daniël Albering gokt dat ongeveer tachtig procent van de boeken in De Kleine Kapitein op aanraden verkocht worden.

De grootte van zijn winkel heeft daar geen invloed op. Albering: “Wij hebben vijf- tot zesduizend boeken. Dan moet je wel ondersteuning bieden, anders zien mensen door de bomen het bos niet meer.” Ook de kleinere winkels geven aan dat ze veel advies geven. Erna de Vries: “Je moet ervoor zorgen dat mensen het fijn vinden om naar de winkel te komen. Dat ze denken: bij De Toverlantaarn krijg ik aandacht, of even een luisterend oor. Daar begrijpen ze wat ik bedoel.”

Vaak komen mensen al met een vraag naar de winkel. Soms zoeken ze een boek voor een persoon: een meisje van negen dat graag leest, iemand van 11 die van draken houdt. Andere keren weten klanten al wat ze willen, maar kunnen ze het niet vinden. Dan kan je vragen krijgen als: ik zoek een boek, het lag achterin de winkel en het was geel. De titel en de schrijver ben ik vergeten.

Om die vragen te beantwoorden moet een kinderboekhandelaar goed weten wat er in de winkel staat. En dat betekent: lezen, heel veel lezen. Hoe meer een verkoper van een boek weet, hoe makkelijker hij of zij het juiste boek bij een kind kan zoeken.

Een kind van negen dat het leesniveau heeft van een elfjarige, kan toch nog jong zijn voor sommige boeken uit de 11+ kast. En waar de een slapeloze nachten krijgt van De Heksen van Roald Dahl, vindt de ander dat griezelen juist heerlijk. Erna de Vries: “Als iemand een vraag stelt, begint het al meteen te ratelen. En daarna bouw je filters in: leeftijd, geslacht, interesses enzovoort.”

Bij elke vraag moet een verkoper op een andere manier naar de collectie bekijken. Kirsten König, verkoper in De Kinderboekwinkel, kreeg bijvoorbeeld eens de opdracht om de bibliotheek van een dovenschool te vernieuwen. Omdat gebarentaal een andere grammatica heeft dan Nederlands, zocht ze boeken uit voor oudere kinderen die makkelijker te lezen zijn. En bij prentenboeken moest ze er rekening mee houden dat de boeken voorgelezen worden met gebaren. “Dat is een hele leuke klus, omdat je er veel creativiteit in kwijt kan.”

Vaak moet je een beetje schipperen tussen het kind en de ouder. Dan wil het kind iets commercieels en de vader iets literairs of een boek dat hij nog uit hun jeugd kent. Volgens König mag je dan best een beetje brutaal zijn. “Ik durf best te zeggen dat iemand een bepaald boek beter nog even niet kan doen, of dat soms een smeuïg boek wel goed werkt als de ouders eigenlijk een literair boek willen. Uiteindelijk gaat het immers om het plezier van het lezen. Mensen waarderen dat heel erg.”

En zij kan het weten. Elspeet, een organisatie voor ‘boekenvakkers’ benoemt jaarlijks de boekverkoper van het jaar, en vorig jaar was König als enige kinderboekverkoper genomineerd.

Halverwege de winkel

Deze persoonlijke aanpak zie je terug in de verkoopcijfers. Bij volwassen fictie maken bestsellers een groot deel uit van het aantal verkochte boeken. Het aantal verkochte boeken bestaat voor ongeveer eenderde uit boeken in de top 100. Bij kinderboeken is dit nog geen 20 procent. Dit betekent dat er meer verschillende kinderboeken verkocht worden, en dat mensen niet alleen meenemen wat goed verkoopt.

Volgens Daniël Albering heeft dit in elk geval deels te maken met de manier waarop kinderboekhandels boeken verkopen. Veel reguliere boekhandels doen volgens hem aan “bestsellers schuiven”.

“Dat is is niet zo moeilijk. Ik zou hier ook twintig Buwalda’s neer kunnen leggen, die heb ik zo verkocht.” De kunst is om iemand aan het juiste boek te helpen. En dat is lang niet altijd het best verkopende boek.

Eind maart stond in het NRC Handelsblad een artikel over een leraar Nederlands die zijn klas aan het lezen kreeg door boeken uit te zoeken die bij zijn leerlingen passen. In principe doen kinderboekhandelaren hetzelfde. König: “Er is eigenlijk geen kind dat niet van lezen houdt. Ze hebben soms gewoon het verkeerde boek aangeraden gekregen, of ze weten niet wat ze willen.”

Dat is het hem dus: het geheim van de kinderboekhandel. Tegenwoordig moeten handelaren harder trekken om mensen naar de winkel te krijgen: met een kopje koffie, een Gruffaloplacematworkshop of vlinders in de etalage. Eenmaal binnen, geeft de verkoper ze het boek waarvan ze niet eens wisten dat ze het wilden. En als ze verknocht zijn, komen ze vaak terug. Erna de Vries: “Sommige klanten komen al vanaf de geboorte van hun kinderen in De Toverlantaarn. Die kinderen zie je opgroeien en die zijn nu halverwege de winkel.”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.