Proefpersoon gezocht: “Het is gewoon quick cash”

Door: Elcke Vels en Sanne Oving

“Vrouwen tussen de 18-35 jaar gezocht die de pil gebruiken.” “Gezocht: gezonde mannen, 18-55 jaar. vergoeding € 1.448,-.” Het zijn voorbeelden van leuzen die men tegenwoordig veelal tegenkomt op posters en televisie met als doel mensen te werven voor geneesmiddelenonderzoek. In Nederland is er steeds meer vraag naar proefpersonen voor medisch onderzoek.  

Volgens Adam Cohen, directeur van Stichting Centre for Human Drug Research in Leiden, zijn de onderzoeksinstituten meer proefpersonen nodig omdat de onderzoeken gemiddeld groter worden. “We moeten namelijk steeds nauwkeuriger onderzoek doen.”

Cohen ziet geen wereldwijde stijging van het aantal proefpersonen. “Het is vooral een verschuiving naar Nederland”, weet hij. “Als je bijvoorbeeld kijkt naar een landen zoals Oekraïne, waar ook veel medisch onderzoek plaatsvindt, dan maken we in Nederland gebruik van betere technieken, kunnen de patiënten over het algemeen beter lezen en schrijven en is de kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek hoger.”  Veel internationale farmaceutische bedrijven besteden daarom hun onderzoek uit aan Nederlandse onderzoeksinstituten zoals het CHDR, en de uitgaven voor dit soort onderzoek zijn de afgelopen jaren flink gestegen.

“Het is gewoon quick cash”

Een bijdrage leveren aan de wetenschap is voor sommigen een reden om mee te doen. Maar de belangrijkste reden is volgens Jostein Trentelman, doktersassistent bij het Groningse onderzoeksinstituut PRA Health Sciences, duidelijk: “Je verdient er gewoon een dikke pot geld mee.” Wie bijvoorbeeld meedoet aan een onderzoek naar de ziekte van Crohn krijgt een vergoeding van bijna 2000 euro. Een kortdurend onderzoek naar de stoelgang levert een proefpersoon daarentegen “slechts” 700 euro op.

Erik Jagt (22) was in 2018 een van de 31.000 deelnemers aan een geneesmiddelenonderzoek. “Ik deed mee aan een PET-CT onderzoek: ik moest onder de MRI-scan, ze zouden bloed bij mij afnemen en na het inspuiten van een vloeistof moest ik dan weer onder de MRI.” Het onderzoek duurde drie uur, dus kreeg Jagt een laag bedrag uitgekeerd. “Het is gewoon quick cash, je kan zo tweehonderd euro in drie uur verdienen.” Een vriend van Jagt heeft wel eens meegedaan aan een intensiever onderzoek. “Hij heeft daarmee 1300 euro verdiend, maar dat onderzoek was niet prettig.”

Uiteindelijk werd het onderzoek van Jagt eerder afgeblazen vanwege een kapotte laptop, en dat betekende een nog lagere uitbetaling voor Jagt. “Ik kreeg maar honderd euro. Daarvoor had ik wel een uur onder de MRI gelegen en een infuus in de slagader van mijn arm gehad.” Jagt vond het wel interessant om een MRI mee te maken, maar van het infuus in zijn slagader heeft hij nog dagenlang last gehad. “Ik werkte toen nog in een snackbar, ik kon de patatbak niet eens meer schudden.”

Geld in ruil voor gezondheid?

Dit soort geneesmiddelenonderzoek heeft niet altijd een zuivere naam. Dit komt mede doordat in 2016 een Franse proefpersoon overleed nadat medicijnen tegen Parkinson bij hem werden toegediend. Volgens Nana Osei, tot voor kort werkzaam bij onderzoeksinstituut QPS in Groningen, moeten onderzoeken eerst door een ethische commissie voordat ze worden goedgekeurd. Ook worden alle participanten gescreend zodat risicofactoren worden uitgesloten. “Als een persoon bijvoorbeeld van tevoren drugs heeft gebruikt of lichamelijke klachten heeft dan is het niet toegestaan om mee te doen aan veel onderzoeken”, meent hij. “Nadat een onderzoek door de keuring is gekomen is de kans in principe heel klein dat je dood neervalt.”

Lees op de poster hieronder over de vier fasen van medicijnonderzoek op mensen.

Gevaarlijke bijwerkingen of extreme lichamelijke reacties komen weinig voor in medicijnonderzoek. Doktersassistent Trentelman is in zijn werk nog nooit iets ernstigs meegemaakt. “Dat zou wel slechte publiciteit zijn voor de farmaceutische bedrijven die ons sponsoren. Het is ook in het belang van die bedrijven dat het medicijn veilig is.” Toch kan het niet uitgesloten worden dat er milde bijwerkingen optreden. “Proefpersonen krijgen bijvoorbeeld wel eens last van rode plekken, misselijkheid of jeuk.”

Ondanks dat Osei en Trentelman beide van mening zijn dat medicijntesten over het algemeen niet gevaarlijk zijn zullen zij zich niet zomaar opgeven als proefpersoon. “Als het bijvoorbeeld gaat om medicijnen die invloed hebben op mijn psyche dan doe ik daar liever niet aan mee. Dat vind ik niet fijn”, meent Osei. Voor Trentelman ligt het vooral aan hoe het onderzoek wordt uitgevoerd. Meedoen aan een onderzoek wat niet al te veel moeite kost zal hij nog overwegen. “Maar bij sommige onderzoeken moet je bijvoorbeeld een week lang aanwezig zijn op een afdeling. Dat vind ik het niet waard.”

Ook Jagt zou niet snel weer meedoen aan zo’n geneesmiddelenonderzoek. “Ook zo’n relatief onschuldig onderzoek kan gewoon fout gaan. Daarbij is de vergoeding best laag. En die grote onderzoeken met een hoge vergoeding, daar durf ik geen proefkonijn voor te zijn.”

“Het is niet zo dat hoe griezeliger het onderzoek is, hoe meer geld je krijgt”

Cohen meent dat je de uitbetaling voor een onderzoek los moet zien van het risico. “Het is niet zo dat hoe griezeliger het onderzoek is, hoe meer geld je krijgt.” Een onafhankelijke ethische commissie bepaald of het onderzoek acceptabel is, en welke betaling daarvoor redelijk is. “Je krijgt geen geld voor het risico, maar voor de tijd die je kwijt bent aan het deelnemen aan zo’n onderzoek.”

Hij beaamt dat geld een belangrijke rol speelt in de motivatie om mee te doen aan een onderzoek. “Ongeveer 75% van onze vrijwilligers meent dat geld de belangrijkste reden is om mee te doen. Daarnaast zeggen ze dat ze graag een bijdrage willen leveren aan de wetenschap, het onderzoek waar ze aan mee doen is gewoon erg belangrijk”, zegt Cohen. “Dat je ervoor betaald krijgt is gewoon een prettige bijkomstigheid.”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.