Bio-afbreekbaar plastic gedoemd te falen zonder duidelijke afspraken

Er komt meer en meer bio-afbreekbaar plastic op de markt. Dat zijn plastics gemaakt van plantaardige grondstoffen die in theorie composteerbaar zijn en volledig kunnen worden afgebroken. Maar er zijn nogal wat nadelen aan verbonden, waardoor het maar de vraag is hoe blij de milieubewuste consument moet zijn met deze ontwikkeling. Experts pleiten voor duidelijkheid om te voorkomen dat de goede intenties van bedrijven en consumenten averechts blijken te werken.

DOOR REMCO VAN VELUWEN & LISETTE HORST

Het lijkt zo mooi, die rijstverpakking waarop staat dat ie volledig composteerbaar is. Die mag je gewoon bij het gft-afval gooien, staat er zelfs bij. Maar helaas valt dat in de praktijk flink tegen. Bio-afbreekbaar plastic blijkt niet toereikend volgens de huidige aanpak. 

Er bestaan nogal wat verschillende variaties van bioplastic, het milieubewuste broertje van regulier plastic. Grofweg spreekt men vaak van biobased en bio-afbreekbaar. “Biobased zegt iets over de grondstof, namelijk dat het van plantaardig materiaal afkomstig is in plaats van aardolie. Dat is dus beter voor het klimaat. Bio-afbreekbaar is dan weer een eigenschap, namelijk dat iets onder natuurlijke of industriële omstandigheden door schimmels en bacteriën weer kan worden afgebroken”, legt Jelmer Vierstra van Natuur & Milieu uit.

Plastic door schimmels laten afbreken, het klinkt aantrekkelijk. “Composteerbaar plastic klinkt zo lekker goed, en het Kiemplantlogo suggereert ook dat het bij het gft-afval mag. Veel mensen die het voor de eerste keer horen denken: oh, dat is een materiaal dat gewoon vergaat, dus dat is fijn, want dan is het niet zo erg als het in de natuur terechtkomt. Die hebben natuurlijk een beeld bij plastic dat in de maag van een vogel terechtkomt bijvoorbeeld”, beschrijft Vierstra. “Maar als deze soort plastic in de natuur terechtkomt is het net zo goed een probleem als bij regulier plastic.” Bovendien betekent de eigenschap ‘bio-afbreekbaar’ weliswaar dat het onder natuurlijke omstandigheden vergaat, maar dan wél alleen in speciale composteerinstallaties bij afvalverwerkers. Dus niet zomaar thuis op de composthoop.

Daar houdt het niet op. De norm is dat het bioplastic in een industriële installatie in twaalf weken moet kunnen worden afgebroken. Alleen de meeste installaties in Nederland draaien maar vier weken. Te kort dus om dit soort plastic af te breken. Vierstra gaat nog verder. “Zelfs als je het wel goed weggooit, dus niet bij het gft, zou je er dan wel zo blij mee moeten zijn dat het vergaat? Want dat betekent dat je iedere volgende keer dat je een zakje rijst moet verpakken, je weer nieuw plastic moet maken. Het liefst wil je plastic een tweede leven geven, anders heb je steeds nieuwe olie of planten nodig.”

Als het van een plantje komt in plaats van uit aardolie, lijkt dat misschien een minder groot probleem. Ook dat is volgens Vierstra een misvatting. “Als het uit de landbouw komt, wil dat niet meteen zeggen dat het automatisch ook helemaal duurzaam is. Er zijn zat voorbeelden van negatieve impact van landbouw op de natuur, vaak zijn voor zulke enorme maïsvelden bijvoorbeeld veel kunstmest en bestrijdingsmiddelen nodig. Ook komt in zo’n veld niet bepaald een grote diversiteit aan insecten en vogeltjes voor doordat er maar een gewas groeit.”

Explosieve groei

De wereldwijde productie voor bio-afbreekbaar plastic is de afgelopen jaren echter steeds meer toegenomen, blijkt uit cijfers van European Bioplastics. Dat zal de komende jaren niet anders zijn. Sterker nog, de organisatie verwacht de komende jaren een explosieve stijging in het aandeel van bio-afbreekbaar plastic op de wereldmarkt, zoals in de onderstaande infographics is weergegeven.

Biobased plastic was in 2015 en 2016 nog verreweg het best vertegenwoordigd op de markt voor bioplastic. Vanaf 2017 is dit aandeel afgenomen en gestagneerd tot zo’n 1200 miljoen kilo in 2020. Tegelijkertijd is het aandeel bio-afbreekbaar plastic tussen 2015 en 2020 redelijk stabiel gebleven, rond de 950 miljoen kilo op jaarbasis. In 2015 was dat nog goed voor slechts een kwart van de totale productie, momenteel is daarmee al drie jaar sprake van een redelijk evenwichtige verdeling tussen biobased en bio-afbreekbaar plastic. Maar bio-afbreekbaar plastic is in opmars. Vanaf 2022 neemt het aandeel bio-afbreekbaar plastic per jaar naar verwachting snel toe tot meer dan 1300 miljoen kilo vanaf 2023. Tegelijk neemt het aandeel biobased plastic vanaf 2023 juist af van naar ongeveer 1080 miljoen kilo. Per 2023 is er naar verwachting dus meer bio-afbreekbaar plastic op de markt dan biobased plastic, iets dat nog niet eerder is voorgekomen.

De situatie in Nederland

Er zijn geen data over bio-afbreekbare plastics in Nederland. Dit geldt zowel voor de productie als de afvalverwerking ervan. Dit zeggen het CBS, Caroli Buitenhuis van Green Serendipity (een consultancybedrijf voor hernieuwbare verpakkingen waaronder ook bioplastics), en Christiaan Bolck, onderzoeker van bioplastics aan de universiteit van Wageningen. “Ik denk niet dat dat ooit onderzocht is”, stelt Bolck. “Het is ook best lastig meten, want dan moet je weten hoeveel van de plastics die op de markt zijn gebracht door de consument in welke afvalbak gegooid worden en vervolgens moet je weten in welk afvalverwerkingsproces de plastics door de afvalverwerker worden geplaatst.” Het CBS geeft een gelijksoortig antwoord: “Bioplastics worden niet apart ingezameld en vormen dus een onderdeel van andere afvalstromen. Daarom is hier totaal geen info over bij het CBS.”

Kip-eidiscussie

Soms zijn er toch voorbeelden waar het slim is om iets van composteerbaar materiaal te maken. De afvalzakjes voor het groente-afval thuis bijvoorbeeld. Of een fruitstickertje op een appel. Er zijn nog meer toepassingen denkbaar. “Je hebt soms een beetje plastic nodig om een Senseo-pad of theezakje dicht te lijmen”, legt Vierstra uit. “Dan is het fijn dat dat gemaakt is van materiaal dat vergaat, want mensen gooien het intuïtief toch in de gft-bak. Dus kun je maar beter zorgen dat het afbreekt.”

Maar in de meeste gevallen is bio-afbreekbaar plastic dus niet ideaal. Bij wie ligt de verantwoordelijkheid om hier verbetering in aan te brengen? Juist daar ligt nu het probleem. Fabrikanten en afvalbedrijven zijn al jaren in een heftige discussie verwikkeld. “De fabrikanten vragen zich af waarom er maar vier weken gecomposteerd wordt, aangezien je volgens hen in vier weken geen goede compost kan maken en het proces wordt afgeraffeld. Zij willen daarom een langer composteerproces zodat het bio-afbreekbaar plastic er gewoon bij kan”, zegt Vierstra. “Aan de andere kant menen de afvalbedrijven dat zij ook maar gewoon een bedrijf hebben te runnen en compost moeten maken tegen marktconforme kosten. Zij hebben niet zoveel zin om nodeloos langer te composteren omdat er zo nodig plastics bij moeten die aan de kwaliteit van de compost niks toevoegen.”

Volgens Bolk kunnen afvalverwerkers het bio-afbreekbare plastic prima op een andere manier verwerken dan door het simpelweg te verbranden. “Ze kunnen het wel, maar willen het niet. Met een papieren koffiebekertje met plastic PLA-coating aan de binnenkant kun je verschillende dingen mee doen in de afvalfase. Je kunt het verbranden, composteren of er ook nog biogas uithalen. En je kan het recyclen als papier. Maar voor al deze toepassingen moet je als afvalverwerker natuurlijk wel je best doen, en gezien de huidige prijzen kan het wel eens het meest kosteneffectief zijn voor een afvalverwerker om die bekertjes naar de afvalverbrandingsoven te brengen”, meent hij.

Robert Corijn van de Groningse afvalverwerker Attero denkt dat het financieel niet haalbaar is voor afvalverwerkers om de bioplastics wel te composteren. “Er staan 21 afvalverwerkers in Nederland. Zij composteren nu in vier weken, maar volgens de norm moeten de bio-afbreekbare plastics in twaalf weken composteren. Dan zouden we dus drie keer zo veel afvalverwerkers nodig hebben. Dat kost heel veel geld.” Bovendien denkt hij dat bio-afbreekbare plastics voor verwarring zorgen bij consumenten. “De ene komkommer heeft een bio-afbreekbaar plasticje en de andere een fossiele. Mensen gaan dan fossiel plastic ook bij het gft-afval gooien en dat zorgt alleen maar voor een vervuiling van de afvalstromen.”

Een minder ingewikkelde afvalberg

De ruzie duurt vanwege dergelijke tegengestelde economische belangen al jaren. Vierstra vindt daarom dat de overheid duidelijkheid moet geven door sommige dingen te verbieden. “In Denemarken is de claim ‘composteerbaar’ door de rechter verboden, omdat het een misleidende marketingtruc zou zijn. Wat mij betreft zou Den Haag ook wel de knoop mogen doorhakken en gewoon moeten kiezen.” Alleen nog gebruiken voor de toepassingen waar het wel nut heeft dus, zoals de koffiepad en het fruitstickertje, en voor de rest voor recyclebaar kiezen. Drastische stappen zetten, dat wil Vierstra zien. “Ik denk dat dat de grote uitdaging wordt in een circulaire economie”, meent hij. “Het betekent dat niet één individueel bedrijf moet nadenken hoe zij een beetje duurzamer kunnen doen, maar dat je naar de hele keten moet kijken om met z’n allen die afvalberg wat minder ingewikkeld te maken.” Volgens hem ligt de bal dan ook niet zozeer bij de consument zelf. “Laten we eerlijk zijn, als je zelf naar de supermarkt gaat heb je bepaalde ingrediënten voor je recept nodig en heb je vaak niet ook nog tijd om te kijken hoe alles is verpakt. Mensen kopen iets voor het product en niet voor de verpakking er omheen zit. En zelfs als je je best doet, komt al het afval toch op dezelfde hoop terecht.”

Het systeem ‘fool-proof’ inrichten dus, zodat men het van nature al goed doet en het niet van de consument zelf afhangt. Ook Corijn ziet een rol voor de overheid. “In het landelijk afvalbeleid staat dat bio-afbreekbare plastics niet in de gft-bak mogen, maar dat wordt nu niet gehandhaafd. Wat mij betreft komt er ook bij dat er geen Kiemplantlogo op deze plastics mag staan, want dan gooien mensen het ook niet langer in de gft-bak.”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.