Op Weg Naar een Diverser Gouden Kalf

Na de uitreiking van de Oscars laaide de discussie rondom de diversiteit bij de awards weer hevig op. De nominaties werden bestempeld als wit, oud en man. #Oscarsowhite werd weer trending op Twitter en gastheer Chris Rock grapte de avond van de uitreikingen meerdere keren over het gebrek aan diversiteit. De diversiteitsdiscussie speelt al jaren bij de Oscars, maar hoe zit het eigenlijk met de diversiteit bij Nederlands belangrijkste filmprijzen: de Gouden Kalveren?

Menig Nederlander zal zich de speech van Nasrdin Dchar bij de Gouden Kalveren van 2011 herinneren, waar hij de gevleugelde woorden sprak: “Ik ben een Nederlander. Ik ben heel trots op mijn Marokkaans bloed. Ik ben een moslim. En ik heb een fucking Gouden Kalf in mijn hand.” 

In 2011 was Dchar, naast de enige winnaar, ook de enige genomineerde met een niet-westerse achtergrond. De situatie lijkt sindsdien niet veel veranderd. Kijkend naar de nominaties en winnaars van de afgelopen jaren zijn er weinig Gouden Kalf-winnaars geweest met een niet-westerse migratieachtergrond.

De Gouden Kalveren worden elk jaar georganiseerd door het Nederlands Filmfestival. Ze bestaan uit 22 categorieën, waarin drie nominaties per categorie worden geselecteerd. In totaal zijn er 66 nominaties, waar 22 winnaars uitrollen. Het hoogste aantal niet-westerse winnaars was in 2017: drie Gouden Kalveren in totaal. Ook het aantal nominaties lag met vijf stuks dit jaar hoger dan gemiddeld.

Academysysteem

De filmprijzen worden uitgereikt op basis van het academysysteem: een stemproces dat in meerdere rondes verdeeld is. Stemgerechtigden zijn lid van de Dutch Academy For Film (DAFF), vorige winnaars van het Gouden Kalf of Nederlandse winnaars van een A-filmfestival.

Hein van Joolen is mede-oprichter van filmdistributeur Gusto Entertainment. Hij denkt dat dit stemproces in het nadeel van niet-westerse makers werkt: “De genomineerden worden gekozen door mensen uit de branche. Als twee procent daarvan een kleurtje heeft is het veel. Het is ook een ons-kent-onswereld, waardoor mensen elkaar dingen gaan toeschuiven.” 

Ook Eurydice Wijngaarde herkent dit beeld. “Het Nederlands filmfestival is een witte organisatie die vissen uit een poel van witte filmmakers.” Wijngaarde is actief bij Da Bounce Urban Film Festival (DBUFF), een platform dat zich richt op zwarte filmmakers en films over de zwarte gemeenschap en hiphopcultuur. Volgens Wijngaarde is er geen gebrek aan gekleurde mensen die zich bezighouden met films maken. “Maar je ziet gewoon dat mensen in dezelfde sferen en groepen blijven opereren. Wil je meer diversiteit dan moeten we dat proberen te doorbreken.”


Campagne voor diversiteit

Diversiteit is niet zozeer van belang voor Van Joolen in zijn keuze om een film uit te brengen. “Het gaat altijd in eerste instantie om een goed verhaal.” Wel merkt Van Joolen een verandering in de filmwereld. “Waar er eerst voornamelijk karikaturen werden gemaakt van niet-westerse personages (Shouff Shouff Habibi, Schnitzelparadijs), wordt er nu serieuzer mee omgegaan. Het succes van een serie als Mocro Maffia bewijst dat zo’n aanpak werkt.” Van Joolen merkt dit ook in zijn eigen stal: De Libi, een film met drie hoofdrolspelers van een niet-westerse achtergrond, is zijn grootste succes tot nu toe. Hij merkt dat de markt klaar is voor meer multiculturele films. “De populairste Nederlandse hiphop wordt gemaakt door niet-westerse artiesten. Waarom zouden de kids die dat luisteren niet ook naar de bioscoop gaan om personages te zien waar ze zich aan kunnen spiegelen?’’


Het Nederlands Filmfonds is actief bezig met het stimuleren van inclusiviteit. Sinds 2017 moet bij het aanvragen van een subsidie ook genoemd worden hoe een project invulling geeft aan diversiteit. Het Filmfonds hoopt zo bewustwording binnen de filmwereld te stimuleren en het probleem op de agenda van filmmakers te zetten. Daarnaast geeft het Filmfonds gerichte bijdragen aan activiteiten die diversiteit moeten bevorderen. 

In dit kader krijgt ook DBUFF financiële steun van het Filmfonds. Wijngaarde is blij met deze steun. “Maar het is wel zo dat mensen de weg naar het Filmfonds moeten kunnen vinden. Wij krijgen pas sinds 2014 subsidies, omdat we daarvoor niet wisten hoe het werkte. Toen deden wij alles op eigen kracht.” Wijngaarde benadrukt daarom ook dat het nodig is om actief op zoek te gaan naar filmmakers uit verschillende milieus.

‘’Veel van die jongeren weten niet eens dat er een filmopleiding bestaat. Bilal Wahib wist dat bijvoorbeeld ook niet’’, zegt filmjournalist Robbert Blokland. Acteur Wahib, inmiddels bekend van Mocro Maffia en De Libi, ontving maandagavond een Shooting Star award op het filmfestival van Berlijn. ”De Nederlandse Filmacademie gaat nu actief wijken in waar jongeren met een niet-westerse achtergrond wonen om hen bewust te maken van de bestaande filmopleidingen.’’

Kijkend naar de diversiteit op Nederlandse filmopleidingen, zijn deze campagnes hard nodig. Op de gerenommeerde Nederlandse Filmacademie zijn er weinig studenten met een niet-westerse achtergrond. 

Wijngaarde is ook van mening dat er actief campagne moet worden gevoerd voor diversiteit. “Als die wens er is, dan moet je daar ook voor werken. Het NFF kan zich uitspreken over het gebrek aan diversiteit en makers van verschillende culturele achtergronden enthousiasmeren om hun film in te sturen’’. Wijngaarde noemt de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht waar al gericht op specifieke scholen voorlichting wordt gegeven om diversiteit binnen de HKU te stimuleren.  

Op weg naar een diverse toekomst

Het DAFF werkt samen met het Nederlands Filmfestival voor het uitreiken van de Gouden Kalveren. De organisatie erkent het diversiteitsprobleem bij de uitreikingen. Ze voeren dan ook beleid om diversiteit te stimuleren, legt woordvoerder Jenny Booms uit. Booms geeft aan dat er verbetering mogelijk is op het gebied van leeftijd, geslacht en ras. “We zijn nog niet helemaal waar we willen zijn op het gebied van diversiteit.” Om diversiteit en verjonging binnen de DAFF te stimuleren, zijn de strenge voorwaarden voor toetreding tot de DAFF veranderd. 

Doordat leden voorheen per se drie speelfilms op hun naam moesten hebben staan, bestond het ledenbestand voornamelijk uit mensen die al langer meeliepen in de filmwereld. “De filmwereld is misschien een beetje een gesloten wereldje en door de hoge bedragen is het lastig om er tussen te komen.” Dit betekende een overwegend wit en mannelijk ledenbestand en zo’n samenstelling bepaalt veel bij het stemmen voor de Gouden Kalveren, erkent Booms.

Met het veranderen van de voorwaarden van het ledenbestand en activiteiten om onder de leden diversiteit aan te kaarten, moet er verandering teweeggebracht worden. Booms hoopt dat zo het beeld van witte mensen die vissen in een witte vijver doorbroken kan worden. Ze benadrukt wel dat de maatregelen die op dit moment genomen worden niet meteen uitwerking zullen hebben. “Het maken van een film kost meestal meerdere jaren, dus het kost tijd voordat je het terugziet.” 

Robbert Blokland merkt dit ook op: ‘’Elke verandering kost tijd. Zodra er meer niet-westerse makers op de filmopleiding komen, ben ik er van overtuigd dat ze ook meer gaan winnen.’’ Maar ook de invloed van het publiek speelt een rol volgens Blokland. Als voorbeeld haalt hij de televisieserie Dit Zijn Wij aan, een remake van de Amerikaanse hitserie This Is Us. ‘’Het gaat bij uitstek over de multiculturele samenleving, één van de hoofdrollen is een zwarte man. Toch loopt die serie niet goed. Dan kan ik me voorstellen dat ze zich bij de Publieke Omroep achter de oren krabben en niet snel nog zo’n soort serie gaan maken.’’ Blokland ziet ook lichtpuntjes: ‘’De bioscopen zitten vol bij de overwegend gekleurde film Suriname.’’ 

Hij benadrukt dat het vooral belangrijk is dat niet-westerse jongeren in aanraking komen met film. ‘’En daar ligt ook een rol voor makers. Zoals regisseur Johan Nijenhuis altijd minstens één homofiel personage in zijn films presenteert en hiermee bewust over diversiteit nadenkt.” Een andere reden voor de voornamelijk westerse castleden is volgens Blokland de filmcultuur in Nederland: ‘’Wij maken relatief veel historische films, waar donkere acteurs geen rol in krijgen, omdat dit niet past in de tijdsgeest. In Amerika zijn ze daar wel veel verder in trouwens, daar wordt regelmatig colorblind gecast.’’ 

Ook Van Joolen heeft er vertrouwen in dat er in de toekomst meer gekleurde makers genomineerd zullen worden. “De nieuwe makers zijn eager genoeg om mooie verhalen te vertellen. Van de komende zes films die ik uitbreng zijn er vier met een gekleurde cast. Het is enkel een kwestie van tijd voordat deze makers ook prijzen gaan pakken.”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.