Bij Code Zwart staan ouderen straks (bijna) achteraan in de rij

GRONINGEN – Ouderen kunnen mogelijk in de toekomst moeilijker aanspraak maken op een IC-bed, wanneer er door een crisis een tekort is. Dat volgt uit de formulering van een ethisch protocol op landelijk niveau door artsenfederatie KNMG en de Federatie Medisch Specialisten (FMS). Het Ouderenfonds maakt zich zorgen. “Iemand van 70 kan toch nog net zo goed 30 jaar leven?”

Op 17 juni presenteerden artsenfederatie KNMG en de Federatie Medisch Specialisten (FMS) een conceptplan voor de verdeling van IC-bedden ten tijde van een epidemie of pandemie zoals het Corona-virus. Drijfveer vormt de piek van benodigde IC-bedden afgelopen april. Er lagen toen 1400 corona-patiënten op de Intensive Care (IC), terwijl de Nederlandse ziekenhuizen maar beschikking hebben over 1150 IC-bedden.

Het ethisch protocol, of ‘Draaiboek Triage op basis van niet-medische overwegingen voor IC-opname ten tijde van fase 3 in de COVID-19-pandemie’, treedt in werking wanneer eenzelfde situatie, ook wel ‘Code Zwart/Fase 3’ genoemd, zich voordoet. Selecties worden dan genomen op basis van niet-medische gronden, waarbij veelal jongere patiënten voorrang zullen krijgen. Het Ouderenfonds maakt zich zorgen over deze ontwikkeling.

Inspraak

Lise Notenboom, Persvoorlichter en Mediamanager van het Ouderenfonds, snapt de moeilijkheden waar het protocol voor staat. “Het is ook een dubbel ding, een dilemma met lastige keuzes. Maar wat wij ons afvragen, is waarom ouderen niet meegenomen worden in deze besluitvorming. Ouderen vinden het sowieso al moeilijk om zich uit te spreken. En al helemaal als ze geen handreiking krijgen.”

Volgens Michel van Baal, hoofd communicatie bij KNMG, is er wel degelijk met ouderenbonden gesproken. “Wij proberen die bonden ook mee te nemen. Mensen moeten wel begrijpen waarom wij bepaalde keuzes maken. Daar hebben wij ook lang over moeten nadenken. Het zijn taaie knopen. Laat je bijvoorbeeld eerst je kinderen gaan, die nog niet alle levensfasen hebben doorlopen?”

Generaties

Uit een recente enquête van het Ouderenfonds bleek dat een deel van de ouderen vrijwillig hun bed zou afstaan aan een jongere patiënt. “Dit ethische protocol gaat uit van een leeftijd als graadmeter,” zegt Notenboom. “Als er dan niet met, maar alleen maar over ouderen wordt gepraat, is dat een kwalijke zaak. Iemand van 70 kan toch nog net zo goed 30 jaar leven?”

Volgens A.J. Arends, klinisch geriater en voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie (NVKG), gaat het niet om leeftijden, maar om generaties. “Wij zijn er op tegen dat leeftijden worden genoemd. Het gaat om generaties. Om de vraag wie de meeste kans heeft gehad op een voltooid leven. Jongere generaties hebben minder kans gehad een voltooid leven te leiden dan oudere generaties.”

Zoals het voorstel er nu ligt, worden patiënten ingedeeld in een generatie, op grond van leeftijd. Iedere generatie beslaat twintig jaar. Deze indeling is een ‘relevant criterium’ in het toewijzen van een IC-bed. Het kabinet en de Kamer zijn kritisch op deze maatregel. Zo liet  minister voor Medische Zorg Martin van Rijn in een Kamerbrief weten dat hij dit plan zo niet kan ondersteunen.

Levens redden

Initiatiefnemer KNMG benadrukt dat het protocol een “uiterste” is. “Dit is een draaiboek wat je in de meest extreme scenario’s uit de kast pakt,” zegt Van Baal. “Dus wanneer de hele IC vol ligt en er nog steeds een grote instroom van patiënten is. Natuurlijk wil je dan iedereen helpen. Maar je wil ook zoveel mogelijk levens redden. Dan moet je in een dergelijke situatie keuzes maken op niet-medische grond.”

Het uitgangspunt is dat er met één ziekenhuisbed zoveel mogelijk levens kunnen worden gered, legt Van Baal uit. “En dat kan beter wanneer je daar drie patiënten kan behandelen, die alle drie in korte tijd daar weer weg kunnen. Ouderen hebben over het algemeen een langere ligduur, waardoor het bed minder efficiënt gebruikt kan worden.”

Draaiboeken

Zowel KNMG en FMS benadrukken dat er “andere draaiboeken zijn, die de kans op het in werking treden van dit protocol drastisch trachten te verminderen.” Zo wordt het protocol voorafgegaan aan een ‘Draaiboek Pandemieën’. “In dit draaiboek kijken we naar medische gronden,” zegt Arends. “Hier kijken we naar welke patiënten in aanmerking komen voor een intensieve behandeling, en bij wie dat beter afgeraden kan worden op grond van de kans om de intensieve behandeling op een goede manier te overleven.”

Een soort selectie aan de ziekenhuispoort? “Het Draaiboek Pandemieën legt de lat hoger wat betreft de medische criteria waaraan allemaal moet worden voldaan” zegt Van Baal. “Pas als dat niet meer genoeg is, treedt het ethische protocol in werking. Het is dus niet zo dat we direct overgaan tot de implementatie van dit protocol. Het vergt een uitzonderlijke situatie.”

Loting

Maar wat als er gekozen moet worden tussen twee patiënten, waar geen onderscheid tussen kan worden gemaakt? Van Baal benadrukt dat die kans erg klein is. “Juist met de ontwikkeling van verschillende draaiboeken en protocollen, proberen we die situatie zoveel mogelijk te voorkomen. Dat is voor iedereen onwenselijk.”

Toch is het niet ondenkbaar. “Als dat speelt, komt er een loting,” stelt Arends. “Dat is een vreselijke manier. Maar er is dan geen andere optie.” Het alternatief voor degene die wordt uitgeloot, is thuiszorg of een normaal ziekenhuisbed. “Deze situatie is zeer onwenselijk. We hopen en bidden dat het nooit zover zal komen. Maar we zullen nu eenmaal keuzes moeten maken.”

Schematische weergave van verschillende fases bij (non-)medische selectie. Het ethisch protocol komt pas in werking bij Code Zwart, oftewel ernstig tekort aan IC-bedden.

Door Jelmer Buit

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.