Toenemende droogte is merkbaar in Groningen

Het aanhoudende neerslagtekort en de toenemende droogte is overal in Groningen merkbaar. Boswachter Annet de Jong: “Nu is het het derde jaar droogte op rij en dan ga je zien: de vegetatie gaat zich aanpassen.” 

De toenemende droogte is merkbaar in zowel Groningen stad als Ommeland. Wegen scheuren vaker en het mechanisme waarmee bruggen omhoog en omlaag gaan werkt vaak niet meer. Ook in de natuur en op het platteland zijn de gevolgen merkbaar. 

Bruggen en wegen

Wanneer het dertig graden of warmer wordt gaat bij Rijkswaterstaat een protocol in werking, vertelt een woordvoerder. Bruggen en wegen worden dan extra goed gecontroleerd op problemen die kunnen ontstaan als gevolg van hitte. Bij bruggen gaat bijvoorbeeld het staal uitzetten, waardoor een brug niet meer open en dicht kan. Met een waterslang wordt er dan water op de brug gepompt, zodat het staal gekoeld wordt. Ook snelwegen vormen een risico. Door de hitte kan het asfalt kapot gaan en kan er een knik in de weg ontstaan. Dit moet goed in de gaten worden gehouden, want dit kan op den duur erger worden en dan kan er een gat ontstaan. Daarnaast heeft Rijkswaterstaat de zeesluis bij Farmsum onder zijn hoede. Het waterschap kan vragen of ze de sluis willen sluiten als het bijvoorbeeld erg droog is en het water hard nodig is om ‘binnen te houden’, in plaats van het af te voeren naar de zee.

Noorderzijlvest

De waterschappen zijn van groot belang voor het beheer van het water. Het grootste deel van Groningen ligt in twee waterschappen: Noorderzijlvest en Hunze en Aa’s. De woordvoerder van het waterschap Noorderzijlvest geeft aan dat er op dit moment nog voldoende water is. Een groot deel van het waterschap Noorderzijlvest bestaat uit kleigronden. Klei heeft van nature de eigenschap meer water vast te houden, terwijl water bij zandgronden juist sneller wegzakt. Hierdoor blijft water niet in de bovenste grondlaag, waardoor onder andere gewassen te weinig water hebben. 

Om het waterniveau op peil te houden, krijgt het waterschap Noorderzijlvest zoet water aangevoerd vanuit het IJsselmeer. Dit gebeurt via Friesland. De sluis die het water van Friesland naar Noorderzijlvest doorvoert staat nu half open. Er komt twaalf kuub water per seconde binnen. Dit is niet allemaal voor Noorderzijlvest zelf: het grootste deel, tien kuub per seconde, gaat door naar waterschap Hunze en Aa’s. 

Dat er op dit moment genoeg water is, betekent niet dat het onbeperkt gebruikt kan worden. Het waterschap merkt dat er minder neerslag valt dan normaal. Het neerslagtekort is momenteel 160 millimeter. Als er meer neerslag zou vallen, heeft het waterschap minder water uit het IJsselmeer nodig. “Als mensen hun land willen beregenen, en dit gaat met name om boeren, dan moeten ze zich eerst bij ons melden, zodat wij weten hoeveel water er weggaat uit het systeem, zodat we dat weer kunnen aanvullen. We merken de laatste week dat er steeds meer aanvragen voor beregening komen, vanwege de droogte. Maar tot nu toe kunnen we alle aanvragen nog inwilligen en hebben we nog geen problemen”, aldus de woordvoerder van waterschap Noorderzijlvest.

Hunze en Aa’s

Ook voor Hunze en Aa’s wordt het water aangevoerd vanuit het Ijsselmeer. Volgens hydroloog Albert Siebring van waterschap Hunze en Aa’s kan door toenemende droogte het waterpeil van de Rijn, van waaruit het water uiteindelijk doorloopt in het Ijsselmeer, te laag worden. Dit was in 2018 het geval. Wanneer de waterschappen wel water onttrekken uit het Ijsselmeer, dan gaat ook het peil van het Ijsselmeer zakken. Wanneer hier sprake van is, zoals in 2018, dan komen de waterschappen en de Rijkswaterstaat bij elkaar om te besluiten hoeveel water de waterschappen nog mogen onttrekken. “Dit is nu nog niet het geval,” zegt Siebring. “We zitten nu een beetje in een voorfase. Er is weer wat regen gevallen, dus de waterstand in het Ijsselmeer is nu nog goed.” 

Volgens Siebring kan de toenemende droogte, en de mogelijke dalen van het waterpeil in het Ijsselmeer, een aantal gevolgen hebben. “Des te droger het wordt, des te meer boeren beregenen en des te meer water je nodig hebt. Op dit moment zitten we op vijftig procent van de aanvoercapaciteit. We kijken de situatie aan: als het de hele zomer droog blijft, dan kan het nog spannend worden. Dan zouden we in een situatie kunnen komen waarbij het peil van het Ijsselmeer zakt en dan zullen we maatregelen moeten nemen, zoals en beregenverbod.” 

In de Hunze en Aa’s bestaat de grond veelal uit zandgrond, in tegenstelling tot waterschap Noorderzijlvest. Siebring: “Zandgronden zijn sneller droog dan kleigrond, dus die hebben meer water nodig. Wij gebruiken dan ook meer water dan Noorderzijlvest vanwege de zandgrond.” Er worden veel maatregelen getroffen vanwege de droogte, zo ook in Groningen. “Dan moet je bijvoorbeeld denken aan het laten meanderen van de Hunze, waar ze al een hele tijd mee bezig zijn. Hiermee houd je het water langer vast.” Ook kan dit betekenen dat boeren op de Hondsrug, waar geen water naartoe kan worden gevoerd, na moeten denken over wat zij willen verbouwen. “Zij zijn afhankelijk van de hoeveelheid regen die valt. Toenemende droogte kan betekenen dat boeren eventueel andere soorten gewassen gaan verbouwen.”

Midden door de provincie Groningen loopt de waterschapsgrens tussen de waterschappen Noorderzijlvest en Hunze en Aa’s. In onderstaande afbeelding zijn de bodemsoorten en de waterschappen weergegeven.

Bossen

Ook de Groningse boswachters zien in hun gebied dat het droger is. Boswachter Jaap Kloosterhuis, actief in het gebied rond het Lauwersmeer, zegt dat het water daar momenteel kunstmatig hoog gehouden wordt door het waterschap, maar dat ze het desondanks nog steeds merken. “We hebben nieuwe kades aangelegd. Die zijn zo droog, dat er droogtescheuren in de nieuwe kades zitten.” Normaal gesproken wordt het bos niet beregend. Toevallig zijn er dit jaar wel delen van het bos beregend, omdat er jonge essen en fruitbomen zijn geplant. Volgens de boswachter is beregenen voor de bomen niet meteen nodig, ze hebben namelijk een ‘verdedigingsmechanisme’. In principe heeft een boom bladeren nodig voor fotosynthese (licht omzetten in energie, waardoor de boom groeit), maar dit kost veel water. Als het dus echt te lang droog is, laat een boom vroegtijdig zijn bladeren los.

Ook boswachter Annet de Jong, werkzaam in het gebied Duurswold en Oldambt, ziet haar omgeving veranderen. Het is volgens haar normaal dat er sommige jaren minder regen valt, maar dat wordt het daaropvolgende jaar bijvoorbeeld gecompenseerd met meer regen dan gemiddeld. Maar gezien dit het derde droge jaar op rij is, verandert het gebied. “We hadden veel moerassige, natte plantensoorten, maar deze komen nu niet terug. Nu ontwikkelen er meer struikjes, de drogere type planten.”

De natuur verandert en de boeren passen mogelijk hun gewassen aan. Tot dusver ervaren de waterschappen nog geen problemen met het aanvoeren van water. Maar of dat zo blijft is de vraag. Siebring: “De weersverwachting kun je één of twee weken echt goed voorspellen. Daarna is het onzeker wat er gebeurt.” 

Door Eva Meester en Lisette Horst

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.